Kategoria: Seniorzy
Kiedy dieta osoby starszej przestaje wystarczać
Organizm po przekroczeniu pewnego wieku wchłania składniki odżywcze mniej sprawnie niż w młodości, nawet jeśli jadłospis się nie zmienił. Spada produkcja soków trawiennych, inna staje się mikroflora jelitowa, a niektóre leki przyjmowane przewlekle utrudniają przyswajanie witamin i minerałów. Do tego dochodzi mniejszy apetyt, trudności z żuciem czy ograniczenia finansowe, które sprawiają, że talerz robi się uboższy. W takich sytuacjach sama zmiana nawyków żywieniowych bywa niewystarczająca i rozmowa z lekarzem lub farmaceutą o ewentualnym uzupełnieniu diety ma sens.
Z drugiej strony osoba, która je regularnie, urozmaicone posiłki, spędza czas na świeżym powietrzu i nie choruje przewlekle, często nie potrzebuje preparatów uzupełniających. Odpowiednio ułożony jadłospis dostarcza większość niezbędnych witamin i minerałów, a tabletka nie zastąpi pełnowartościowego talerza. Trudniej jest wtedy, gdy badania krwi wykazują brak konkretnego elementu albo gdy objawy – osłabienie, wypadanie włosów, problemy z koncentracją – wskazują na jego niedostatek.
Składniki, których brakuje najczęściej u osób starszych
Niektóre niedobory pojawiają się u seniorów wyraźnie częściej niż u ludzi młodszych, niezależnie od tego, jak starannie układają jadłospis.
- Witamina D – jej synteza skórna słabnie z wiekiem, a dodatkowo osoby starsze rzadziej przebywają na słońcu.
- Witamina B12 – jej wchłanianie pogarsza się przy obniżonej kwasowości żołądka, typowej dla tej grupy wiekowej.
- Wapń – przy mniejszym spożyciu nabiału i gorszym wchłanianiu sprzyja to osłabieniu kości.
- Żelazo – niedobór bywa skutkiem diety ubogiej w mięso lub przewlekłych stanów zapalnych.
- Potas i magnez – ich poziom obniżają niektóre leki moczopędne stosowane w nadciśnieniu.
Każdy z tych niedoborów można stwierdzić badaniem krwi, dlatego decyzję o uzupełnianiu diety lepiej opierać na wyniku, a nie na domysłach. Sięganie po preparaty „na wszelki wypadek” bywa nieskuteczne, a przy niektórych środkach także ryzykowne – żelazo czy witamina D w dużych dawkach mogą szkodzić.
Suplementacja a leki – na co zwrócić uwagę
Osoby starsze częściej niż inne grupy wiekowe przyjmują kilka preparatów jednocześnie, co zwiększa ryzyko interakcji między nimi. Zioła potrafią osłabiać lub wzmacniać działanie środków stosowanych na nadciśnienie czy rozrzedzających krew, a wapń razem z niektórymi antybiotykami ogranicza ich wchłanianie. Nową tabletkę dobrze więc zgłosić farmaceucie lub lekarzowi prowadzącemu, zwłaszcza przy leczeniu przewlekłym. Samodzielne łączenie różnych preparatów bez konsultacji bywa jednym z częstszych błędów, jakie popełniają osoby starsze i ich opiekunowie.
Jak ocenić, czy suplement jest naprawdę potrzebny
Krok 1: sprawdź dietę
Zanim sięgnie się po preparat, dobrze przez dłuższy czas zapisywać, co faktycznie trafia na talerz. Często okazuje się, że dieta jest uboga w konkretną grupę produktów, na przykład ryby czy nabiał, i to właśnie tam leży przyczyna niedoboru, a nie w braku dodatkowych tabletek.
Krok 2: zrób badania
Morfologia i poziom witaminy D czy B12 dają konkretny obraz sytuacji. Bez tych danych decyzja o suplementacji opiera się na zgadywaniu, a to oznacza ryzyko przedawkowania jednych elementów przy dalszym braku innych.
Krok 3: skonsultuj wybór preparatu
Lekarz lub farmaceuta dobierze formę i sposób przyjmowania odpowiedni do stanu zdrowia, wieku i stosowanych leków. Preparaty dostępne bez recepty różnią się zawartością i dawkami, a to, co sprawdza się u jednej osoby, u innej może być zbędne lub niewskazane.
Styl życia a zapotrzebowanie na suplementy
Aktywność fizyczna i obecność na świeżym powietrzu wpływają na zapotrzebowanie na niektóre składniki bardziej, niż się wydaje. Spacer w słoneczny dzień wspiera naturalną syntezę witaminy D, a ruch poprawia wchłanianie wapnia w kościach. Osoby, które wychodzą z domu, uczestniczą w zajęciach grupowych czy spotkaniach z innymi, zwykle jedzą częściej i bardziej urozmaicone niż te, które spędzają dni w odosobnieniu przed telewizorem. Kontakty z ludźmi mają znaczenie dla samopoczucia seniora, a pośrednio także dla stanu odżywienia organizmu.
Udział w zajęciach klubu seniora wspierającego aktywność bywa prostym sposobem na wyjście z domu i kontakt z innymi, co przekłada się na lepsze nawyki żywieniowe i mniejszą podatność na apatię, która obniża apetyt. Poczucie sensu i zadowolenia z codzienności, opisane choćby w tekście o tym, jak być szczęśliwym po pięćdziesiątce, wiąże się z większą dbałością o posiłki. Osoby otwarte na nowe relacje, które zastanawiają się, czy nawiązywanie znajomości na emeryturze ma sens, dzięki wspólnym spotkaniom często jedzą regularniej niż w samotności. Nie zmienia to jednak faktu, że przy stwierdzonym niedoborze żadna aktywność nie zastąpi odpowiedniej suplementacji.
Uwaga: suplement diety nie jest lekiem i nie podlega takiej samej kontroli jakości. Przy wyborze preparatu lepiej kierować się zawartością składników i zaleceniem specjalisty niż reklamą czy opinią znajomych.
Najczęstsze błędy przy suplementacji seniorów
Pierwsza pomyłka to przyjmowanie kilku preparatów multiwitaminowych naraz, co prowadzi do przedawkowania niektórych witamin, zwłaszcza rozpuszczalnych w tłuszczach, jak A, D, E i K. Druga to traktowanie takiego środka jako zamiennika posiłku, podczas gdy jego rolą jest uzupełnienie diety, nie jej zastąpienie. Trzecia to brak konsultacji przy jednoczesnym stosowaniu leków na choroby przewlekłe, co zwiększa ryzyko interakcji. Czwarta to rezygnacja z badań kontrolnych po rozpoczęciu suplementacji, mimo że tylko one pokazują, czy dawka jest odpowiednia. Ostatnia pomyłka to kierowanie się ceną zamiast tym, co preparat faktycznie zawiera, bo najtańsza opcja nie zawsze ma formę dobrze przyswajalną przez organizm.
Pytania, które dobrze sobie zadać przed zakupem
Czy mam stwierdzony niedobór badaniem krwi?
Jeśli nie, lepiej najpierw je wykonać, zamiast zgadywać, czego organizmowi brakuje.
Czy biorę inne leki na stałe?
Jeśli tak, nowy preparat lepiej skonsultować z farmaceutą pod kątem interakcji.
Czy moja dieta rzeczywiście jest uboga w dany składnik?
Czasem wystarczy dodać do jadłospisu konkretne produkty zamiast sięgać po tabletki.
Czy preparat ma potwierdzony skład i formę przyswajalną dla organizmu?
Poszczególne postaci tego samego elementu wchłaniają się w odmiennym stopniu, co ma znaczenie przy wyborze.
Decyzja o suplementacji powinna wynikać z konkretnej potrzeby, a nie z przekonania, że „na wszelki wypadek” nie zaszkodzi. Tam, gdzie dieta i aktywność pokrywają zapotrzebowanie organizmu, dodatkowe preparaty są zbędnym wydatkiem i obciążeniem dla wątroby czy nerek. Tam, gdzie badania wykazują realny niedobór, odpowiednio dobrany środek – pod okiem lekarza lub farmaceuty – bywa jedynym skutecznym sposobem na wyrównanie braków.